İki veya üç yaşındaki bir çocuğun bazı kelimeleri farklı söylemesi veya konuşmasının her zaman herkes tarafından anlaşılmaması ailelerde kaygı yaratabilir. “Şimdi terapiye başlamazsak geç kalır mıyız?” sorusu da bu dönemde gündeme gelebilir.
Her konuşma hatası otomatik olarak terapi gerektirmez. Bununla birlikte yalnızca yaşının küçük olması da belirgin bir konuşma güçlüğünü göz ardı etmek için yeterli değildir. Çocuğun yaşı, hata türleri ve konuşmasının anlaşılabilirliği birlikte ele alınır. [1]
2–3 Yaşındaki Bir Çocuğun Konuşması Tamamen Anlaşılır Olmalı mı?
Bu dönemde bütün seslerin yetişkinlerdeki gibi üretilmesi beklenmez. Ancak bazı seslerin farklı söylenmesi ile konuşmanın genel olarak zor anlaşılması aynı durum değildir.
“İki yaşında yüzde 50, üç yaşında yüzde 75 anlaşılmalı” gibi oranları her çocuk ve her konuşma ortamı için kesin sınır olarak kullanmak uygun değildir. Hustad ve arkadaşlarının (2021) çalışmasında anlaşılırlık gelişiminde çocuklar arasında önemli farklılıklar bulunmuştur. [2]
Bu araştırma 30–119 aylık çocukları kapsamaktadır; 24 aylık çocuklar için doğrudan veri sunmaz. Anlaşılırlık, çocuğu tanımayan yetişkinlerin konuşma örneklerinden doğru anladıkları sözcüklerle ölçülmüştür. Bu ölçüm, ailenin günlük yaşamda “Ne kadarını anlıyorum?” gözlemiyle aynı değildir. [2]
Dinleyicinin çocuğu tanıması ve konuşmanın bağlamı da anlaşılırlık değerlendirmesinde önemlidir. [1]
Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?
Bazı seslerin farklı üretilmesi tek başına bozukluk anlamına gelmez. Bununla birlikte aile kaygı duyuyorsa değerlendirme için belirli bir yaşı beklemesi gerekmez.
Özellikle konuşmanın aile için bile sık sık zor anlaşılması, çok sayıda sesin etkilenmesi veya konuşma güçlüğüne dili anlama ve ifade etmeyle ilgili kaygıların eşlik etmesi değerlendirmede ele alınmalıdır. Hataların türü, yaygınlığı ve iletişime etkisi önemlidir. [1]
Bir çocuğun yalnızca birkaç sesi farklı söylemesi ile birçok sözcüğünün birbirine benzemesi aynı konuşma profili değildir. Bu ayrımın yapılabilmesi için tek bir kelimeye değil, farklı üretimlere bakılır.
Yaş ve ses edinimi ilişkisi, Türkçede Konuşma Sesleri Nasıl Gelişir? yazısında ele alınmaktadır.
Çocuğum Peltek Konuşuyor. Hemen Müdahale Edilmeli mi?
“Pelteklik” farklı ses üretimlerini anlatmak için kullanılabilir. Bu nedenle yalnızca bu adlandırmayla terapi zamanı belirlenemez. Önce çocuğun sesi nasıl ürettiği, hangi sözcüklerde güçlük yaşadığı ve bunun konuşmasına nasıl yansıdığı incelenir. [1]
Örneğin iki buçuk yaşındaki bir çocuğun s sesini farklı söylemesi, tek başına hemen terapiye başlanması gerektiğini göstermez. Aynı şekilde bütün farklı üretimler de yalnızca yaşa bağlanarak açıklanamaz.
Ses üretimi ve seslerin sözcüklerde kullanımı arasındaki ayrım, Artikülasyon ve Fonolojik Bozukluklar sayfasında açıklanmaktadır.
Değerlendirmeden Sonra Nasıl Karar Verilir?
Değerlendirmede çocuğun ses üretimleri, hata örüntüleri ve konuşmasının anlaşılabilirliği incelenir. Terapi yöntemi seçilirken yaş, hata türü, güçlüğün derecesi ve anlaşılırlığa etkisi gibi özellikler dikkate alınır. [1]
Sonuçlara göre izlem, aileye günlük iletişimle ilgili öneriler veya terapi planlanabilir. Değerlendirme yapılması, mutlaka terapiye başlanacağı anlamına gelmez.
Genel işleyiş hakkında Değerlendirme ve Terapi Süreci sayfasında bilgi bulunmaktadır.
Küçük Yaşta Terapi Kararı Nasıl Verilir?
“Erken terapi zararlıdır” şeklinde genel bir sonuç doğru olmaz. İhtiyacı olan küçük bir çocuk için müdahale uygun olabilir; karar bireysel değerlendirmeye dayanır.
DeVeney ve Peterkin’in (2022) makalesi, küçük çocuklarda konuşma sesi üretimine yönelik müdahale yaklaşımlarının sınırlı deneysel desteğini ele almaktadır. Bu kapsam, bütün erken müdahale çalışmalarına genellenmemelidir. Araştırmaların sınırlı olması, müdahalenin etkisiz veya zararlı olduğunun kanıtı değildir. [3]
Çocuğun terapiye hazır oluşu da önemlidir. Örneğin verilen modeli takip edebilmesi, basit yönergeleri anlayabilmesi ve doğru üretimi oluşturabilmesi yapılacak çalışmanın niteliğini etkiler.
Amaç bütün sesleri mümkün olduğunca erken düzeltmek değil, çocuğun ihtiyaçlarına uygun bir çalışma planlamaktır.
Evde Sürekli Düzelteyim mi?
Doğru sözcük biçimini günlük konuşmanız içinde modelleyebilirsiniz. Çocuk “Semsiye” dediğinde “Evet, şemsiye. Şemsiyeyi açalım” şeklinde yanıt vermek buna bir örnektir. Açık konuşma ve yetişkin sözcük biçimlerini modelleme, ailelere yönelik öneriler arasında yer alır. [4]
Bu örnek, belirli bir ses için hazırlanmış terapi alıştırması değildir. Çocuğun üretimi değerlendirilmeden “dilini içeri çek” gibi sesin nasıl çıkarılacağına ilişkin yönergeler vermek yerine, bireysel çalışma gereksinimi değerlendirme sırasında ele alınabilir.
Sonuç
İki veya üç yaşında bazı seslerin farklı söylenmesi otomatik olarak terapi gerektiği anlamına gelmez. Ancak “Daha küçük, nasılsa düzelir” diyerek belirgin güçlükleri uzun süre beklemek de uygun bir genel yaklaşım değildir.
Değerlendirmenin amacı, çocuğun konuşma özelliklerini anlamak ve izlem ya da destek ihtiyacını belirlemektir.
Kaynaklar
- American Speech-Language-Hearing Association. Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology.
- Hustad, K. C., Mahr, T. J., Natzke, P. ve Rathouz, P. J. (2021). Speech development between 30 and 119 months in typical children I: Intelligibility growth curves for single-word and multiword productions. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 64(10), 3707–3719. Makale.
- DeVeney, S. L. ve Peterkin, K. (2022). Facing a Clinical Challenge: Limited Empirical Support for Toddler Speech Sound Production Intervention Approaches. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 53(3), 659–674. Makale.
- Communication Health Support Association. Tips for Your Child’s Speech and Language Development.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bir çocuğun konuşma gelişimi ve terapi gereksinimi bireysel değerlendirme sonucunda belirlenir.