Bir çocuğun iki dili duyması ailelerde “Acaba kafası karışıyor mu?” veya “İki dil konuşmasını geciktirir mi?” gibi sorulara yol açabilir. Birden fazla dil öğrenmek tek başına bir dil bozukluğu nedeni değildir. Bununla birlikte dil ve iletişim güçlüklerini yalnızca iki dillilikle açıklamak da doğru değildir. ASHA, Learning More Than One Language
Çocuğun her bir dildeki gelişimi, o dili ne kadar duyduğu ve kimlerle kullandığı gibi etkenlerle ilişkilidir. Bu nedenle yalnızca bir dildeki becerilerine bakmak, gelişiminin bütününü göstermeyebilir. Hoff ve Core, 2015
İki Dil Öğrenmek Çocuğun Kafasını Karıştırır mı?
İki dilli bir çocuk aynı konuşmada iki dilin sözcüklerini kullanabilir. Örneğin Türkçe ve İngilizce kullanılan bir evde “Anne, ball nerede?” diyebilir. Bu tür kullanımlar tek başına çocuğun dilleri ayıramadığını veya dil bozukluğu bulunduğunu göstermez. ASHA, Learning More Than One Language
İki Dilli Çocukların Kelime Sayısı Daha mı Azdır?
Bu sorunun yanıtı hangi dildeki sözcüklerin sayıldığına bağlıdır. Çocuk bazı sözcükleri evde kullanılan dilde, bazılarını okulda veya başka kişilerle kullandığı dilde öğrenebilir. Örneğin “yastık” sözcüğünü Türkçe bilirken okulda karşılaştığı bir nesnenin adını diğer dilinde kullanabilir.
Dolayısıyla tek bir dildeki sözcük bilgisinin daha sınırlı olması, tek başına dil bozukluğu anlamına gelmez. Değerlendirmede diller arasındaki bu dağılım ve çocuğun dil deneyimi dikkate alınır. Hoff ve Core, 2015
İki yaş çevresindeki sözcük gelişimi ayrıca 2 Yaşındaki Çocuk Kaç Kelime Söylemeli? yazısında ele alınmaktadır.
İki Dildeki Kelimeler Birlikte mi Değerlendirilir?
Araştırmalarda farklı sayım yaklaşımları kullanılır. Toplam sözcük dağarcığı, iki dilde kullanılan sözcük biçimlerini birlikte ele alır. Kavramsal sözcük dağarcığında ise aynı kavramın iki dildeki karşılıkları bir kez sayılabilir.
Örneğin çocuk hem “köpek” hem “dog” diyorsa iki sözcük biçimi kullanıyor, ancak aynı kavramı ifade ediyor olabilir. Bu örnek sayım farkını açıklamak içindir; evde yapılacak bir toplam, tek başına değerlendirme sonucu vermez.
Core ve arkadaşları (2013), bu yaklaşımları 22–30 aylık İspanyolca–İngilizce iki dilli çocuklarda incelemiştir. Bu çalışmada toplam ve kavramsal sözcük ölçümleri aynı sonuçları vermemiştir. Bulgular her yaşa ve dil çiftine doğrudan uygulanacak bir hesaplama kuralı olarak düşünülmemelidir. Core ve ark., 2013
Kavramsal puanlama da tek dildeki standart sözcük testlerinin iki dilli çocuklar açısından taşıdığı yanlılığı bütünüyle ortadan kaldırmaz. Gross ve ark., 2014
Dil Bozukluğu Varsa İki Dilde de Görülür mü?
Dil bozukluğuna ilişkin güçlükler çocuğun kullandığı dillerin tümünde görülebilir; ancak belirtilerin biçimi ve belirginliği her dilde aynı olmayabilir. İki dilde aynı sayıda veya aynı türde hata yapılması beklenmez. ASHA, Multilingual Service Delivery
Çocuğun her dili ne zamandır duyduğu, kimlerle kullandığı ve dil deneyiminin zaman içinde nasıl değiştiği bu nedenle önemlidir. Amaç, ikinci dil öğreniminin özelliklerini dil bozukluğundan ayırabilmektir. Hoff ve Core, 2015
Evde Hangi Dil Konuşulmalı? Bir Dili Bırakmak Gerekir mi?
Ailelerin çocukla kendilerini rahat ve doğal ifade edebildikleri dili veya dilleri kullanmaları uygundur. Örneğin Türkçede daha rahat konuşan bir ebeveyn, yalnızca İngilizceyi desteklemek için çocukla sınırlı İngilizcesini kullanmak zorunda değildir.
Dil gelişimiyle ilgili güçlük olması, aile dilinin bırakılmasını gerektirmez. Aile üyeleriyle sohbet, oyun ve birlikte kitap okuma, dillerin günlük yaşam içinde kullanılmasına fırsat sağlar. ASHA, Learning More Than One Language
İki Dilli Bir Çocuk Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme yalnızca bir dildeki test puanına dayanmaz. Dil öyküsü, aile gözlemleri, kullanılan dillerdeki konuşma örnekleri ve gerektiğinde dinamik değerlendirme gibi farklı bilgi kaynakları birlikte ele alınabilir.
Çocuğun dil özellikleri testin norm grubunda temsil edilmiyorsa standart puanlar geçerli kabul edilemez. Test sırasında gözlenen beceriler betimleyici bilgi sağlayabilir; ancak bu bilgi tek başına tanı için kullanılmaz. Bir testin sorularını başka bir dile çevirmek de standart puanların geçerliliğini kendiliğinden sağlamaz.
Her iki dil hakkında bilgi edinmek için gerektiğinde uygun dil desteği ve tercüman iş birliğinden yararlanılır. ASHA, Multilingual Service Delivery
Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?
“İki dilli olduğu için bekleyelim” düşüncesi, gelişimle ilgili kaygıların göz ardı edilmesine yol açmamalıdır. Sözcük gelişimi, dili anlama, jestler ve iletişim becerileri dil deneyimiyle birlikte değerlendirilir. Aile bu alanlarda kaygı duyuyorsa bunu bir sağlık uzmanıyla paylaşabilir. ASHA, Learning More Than One Language, ASHA, Late Language Emergence
Daha önce kazanılmış sözcüklerin veya diğer becerilerin kaybedilmesi durumunda çocuk doktoruyla görüşülmelidir. Bu durum yalnızca iki dillilikle açıklanmamalıdır. CDC, gelişimi izleme
Değerlendirme zamanı ve izlem hakkında Geç Konuşma Ne Zaman Değerlendirilmelidir? yazısında bilgi bulunmaktadır.
Evde Nasıl Destek Olunabilir?
Birlikte kitap okumak, günlük olayları konuşmak ve oyun sırasında çocuğun iletişim girişimlerine yanıt vermek doğal etkileşim fırsatlarıdır. Çocuğun diğer dilde kullandığı bir sözcüğü her seferinde düzeltmek gerekmez. ASHA, Learning More Than One Language
Sonuç
İki dillilik tek başına bir dil bozukluğu değildir. Ancak çocuğun gelişimi değerlendirilirken dillerinden yalnızca birindeki sözcük sayısına bakmak veya bütün güçlükleri iki dillilikle açıklamak yeterli olmaz. Kullanılan diller, dil deneyimi ve iletişim becerileri birlikte ele alınmalıdır.
Kaynaklar
- Core, C., Hoff, E., Rumiche, R. ve Señor, M. (2013). Total and conceptual vocabulary in Spanish–English bilinguals from 22 to 30 months: Implications for assessment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 56(5), 1637–1649. Makale.
- Hoff, E. ve Core, C. (2015). What clinicians need to know about bilingual development. Seminars in Speech and Language, 36(2), 89–99. Makale.
- Gross, M., Buac, M. ve Kaushanskaya, M. (2014). Conceptual scoring of receptive and expressive vocabulary measures in simultaneous and sequential bilingual children. American Journal of Speech-Language Pathology, 23(4), 574–586. Makale.
- American Speech-Language-Hearing Association. Multilingual Service Delivery in Audiology and Speech-Language Pathology.
- American Speech-Language-Hearing Association. Learning More Than One Language.
- American Speech-Language-Hearing Association. Late Language Emergence.
- Centers for Disease Control and Prevention. Milestones by 3 Years.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, bireysel değerlendirme veya terapi önerisi yerine geçmez.