“İsmini söylüyorum ama bazen dönüp bakmıyor” ailelerin günlük yaşamda gözlemleyebileceği durumlardan biridir. Bir kez yanıt vermemek, tek başına belirli bir gelişimsel durumun göstergesi değildir. Çocuğun yaşı, işitmesi ve diğer iletişim becerileriyle birlikte, bu davranışın farklı zamanlarda nasıl ortaya çıktığı önemlidir.
Çocuğun yaşı değerlendirmeye yön verir. CDC, ismiyle seslenildiğinde bakmayı dokuz aylık gelişim basamakları arasında sayar. Bu, her seslenişte mutlaka bakması gerektiği veya tek bir yanıtsızlığın tanı anlamına geldiği demek değildir. Gelişim basamakları, standart bir gelişimsel taramanın yerine geçmez. CDC, 9 aylık gelişim basamakları
İsme Yanıt Vermek Ne Demektir?
Günlük yaşamda çocuk başını çevirebilir, konuşan kişiye bakabilir veya başka bir tepkiyle seslenildiğini fark ettiğini düşündürebilir. Ancak bu gözlemler, araştırmalardaki ölçütlerle birebir aynı değildir.
Araştırmalarda isme yanıt, belirli bir uygulama sırasında önceden tanımlanmış davranışlara göre değerlendirilir. Örneğin Miller ve arkadaşlarının çalışmasında bebeklerin isme yönelmesi, belirli yaşlarda tekrarlanan bir görevle incelenmiştir. Evde bir kez seslenmek bu araştırma görevinin karşılığı değildir. Miller ve ark., 2017
Her Seslendiğimde Bakması Gerekir mi?
Günlük yaşamda isme yanıt, “On kez çağırdım, on kez bakmalı” şeklinde bir ev testiyle değerlendirilmez. Çocuğun neyle ilgilendiği, seslenilen mesafe ve ortam gibi koşullar gözlemi anlamlandırırken dikkate alınır.
“Bazen hemen bakıyor, bazen birkaç kez söylemem gerekiyor” gözlemi tek başına tanı koydurmaz. Bununla birlikte belirgin biçimde sınırlı yanıtı yalnızca oyuna dalmakla açıklamak da yeterli değildir.
İsme Bakmamak Otizmle İlişkili midir? Bazen Bakması Otizmi Dışlar mı?
İsme yanıtın sınırlı olması otizmle ilişkili erken sosyal iletişim özellikleri arasında araştırılmıştır. Ancak tek başına otizm tanısı koydurmaz; isme yanıt vermek de otizmi dışlamaz.
Miller ve arkadaşları (2017), ailesel otizm olasılığı yüksek ve düşük bebek gruplarında isme yanıtı 6–24 ay arasında tekrarlanan değerlendirmelerle incelemiştir. Daha sonra otizm tanısı alan grupta isme yönelmeme daha sık görülmüş, ancak bütün çocuklarda aynı örüntü ortaya çıkmamıştır. Bu sonuçlar, evde yapılan bir denemeden çocuğa özgü otizm olasılığı hesaplamak için kullanılamaz. Miller ve ark., 2017
Nadig ve arkadaşlarının (2007) çalışması da isme yanıt vermemenin daha sonra otizm veya başka gelişimsel güçlükler belirlenen çocukların tümünde görülmediğini bildirmiştir. Nadig ve ark., 2007
Otizm değerlendirmesinde sosyal iletişim ve etkileşim özellikleri ile sınırlı veya tekrarlayıcı davranış ve ilgi örüntüleri birlikte ele alınır. Tek bir davranış bu değerlendirmenin yerini tutmaz. CDC, otizmin belirti ve özellikleri
Başka Hangi İletişim Davranışlarına Bakılır?
Çocuğun yaşına göre, ilgisini paylaşmak için işaret etmesi veya bir nesneyi göstermesi, jest kullanması ve karşılıklı etkileşime katılması gibi özellikler de önemlidir. Bu davranışların her biri gelişim içinde ortaya çıkar; bütün yaşlarda aynı beklentiler kullanılmaz. CDC, otizmin belirti ve özellikleri
İsme yanıt böylece daha geniş bir iletişim profili içinde ele alınır. Sosyal iletişim hakkında Otizmde Dil ve İletişim yazısında da bilgi bulunmaktadır.
İşitmeyle İlgili Olabilir mi?
İsme yanıtın sınırlı olması değerlendirilirken işitme de dikkate alınmalıdır. CDC, çocuk sizi gördüğünde tepki veriyor ancak yalnızca adıyla seslenildiğinde dönmüyorsa veya bazı sesleri duyuyor gibi görünüp diğerlerine tepki vermiyorsa işitmeyle ilgili bir güçlük olabileceğini belirtir.
Bu nedenle televizyona veya sevdiği bir şarkıya tepki vermesi, işitmeyle ilgili bütün olasılıkları dışlamaz. İşitme konusunda kaygı varsa başka bir belirtiyi beklemeden çocuk doktoruyla görüşülüp işitme değerlendirmesi ele alınabilir. CDC, çocuklarda işitme kaybı
“Duyuyor Ama Umursamıyor” Diye Düşünmek Doğru mu?
İsme yanıt; işitme, dikkatin yöneltilmesi ve sosyal etkileşim gibi farklı süreçlerle ilişkili olabilir. Nadig ve arkadaşlarının çalışması da isme yanıtı yalnızca dili anlama açısından değil, sosyal yönelme ve dikkatle ilişkili özellikler açısından incelemiştir. Nadig ve ark., 2007
Dolayısıyla yalnızca dönüp bakmamasından çocuğun “inat ettiği” veya “umursamadığı” sonucu çıkarılamaz. Gözlenen davranışı tarif etmek, çocuğun niyeti hakkında varsayımda bulunmaktan daha açıklayıcıdır.
Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?
İsme yanıt belirgin biçimde sınırlıysa veya aile gelişim konusunda kaygı duyuyorsa çocuk doktoruyla görüşülebilir. Görüşmek için başka belirtilerin ortaya çıkmasını beklemek gerekmez. CDC, gelişim basamaklarıyla ilgili kaygı olduğunda doktorla görüşülmesini önerir. CDC, 9 aylık gelişim basamakları
İşaret etme, gösterme, karşılıklı etkileşim veya dil gelişimiyle ilgili başka kaygılar varsa bunlar da paylaşılmalıdır. Bu gözlemler tek başlarına belirli bir tanı anlamına gelmez.
Daha önce kazanılmış dil, sosyal iletişim veya diğer becerilerin kaybedilmesi durumunda beklemek yerine çocuk doktoruyla görüşülmelidir. CDC, 9 aylık gelişim basamakları
Dil gelişimine ilişkin değerlendirme ve izlem, Geç Konuşma Ne Zaman Değerlendirilmelidir? yazısında ele alınmaktadır.
Evde Tekrar Tekrar Test Etmek Gerekir mi?
Çocuğu gün boyunca tekrar tekrar çağırarak yanıt sayısını ölçmek standart bir değerlendirme değildir. Bunun yerine günlük yaşamda karşılaşılan durumlar görüşmede paylaşılmak üzere not edilebilir.
Örneğin “Yakından seslendiğimde genellikle bakıyor, odanın diğer tarafından seslendiğimde daha az dönüyor” veya “Oyun sırasında ve yemek sırasında tepkisi farklı oluyor” gibi gözlemler davranışın hangi koşullarda ortaya çıktığını anlatır.
Bu notlar bir tanı testi değildir ve kaygı varsa görüşmeyi ertelemek için kullanılmamalıdır.
Sonuç
Bir çocuğun ismine bazen yanıt vermemesi tek başına otizm veya başka bir gelişimsel durum anlamına gelmez. Bazen yanıt vermesi de bütün gelişimsel güçlükleri dışlamaz.
Önemli olan çocuğun yaşı, işitmesi, dil ve sosyal iletişim gelişimiyle birlikte gözlemin bütününü değerlendirmektir. Belirgin bir güçlük veya aile kaygısı varsa yalnızca beklemek yerine bu gözlemler çocuk doktoruyla paylaşılabilir.
Kaynaklar
- Miller, M., Iosif, A. M., Hill, M., Young, G. S., Schwichtenberg, A. J. ve Ozonoff, S. (2017). Response to name in infants developing autism spectrum disorder: A prospective study. The Journal of Pediatrics, 183, 141–146.e1. Makale.
- Nadig, A. S., Ozonoff, S., Young, G. S., Rozga, A., Sigman, M. ve Rogers, S. J. (2007). A prospective study of response to name in infants at risk for autism. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 161(4), 378–383. Makale.
- Centers for Disease Control and Prevention. Signs and Symptoms of Autism Spectrum Disorder.
- Centers for Disease Control and Prevention. About Hearing Loss in Children.
- Centers for Disease Control and Prevention. Milestones by 9 Months.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tek bir davranış üzerinden tanı konulamaz; burada verilen bilgiler bireysel gelişimsel değerlendirme yerine geçmez.